Bajd taċ-ċikkulata u ħamiem – L-Għid fl-Italja

Madwar id-dinja kollha, in-nies qed iħejju biex jiċċelebraw l-Għid. Ejjew naraw x’inhu jiġri fl-Italja.

Miktub minnAlessandra Ivaldi / 1.4.2018

L-Għid huwa l-iktar festa importanti għall-Kristjanità minħabba li jiċċelebra l-Qawmien mill-Mewt ta’ Ġesù Kristu. Skont it-tradizzjoni, din għandha tiġi ppreċeduta minn perjodu ta’ astinenza u sawm li jdum erbgħin jum u li jissejjaħ ir-Randan. L-għan tiegħu hu li jipprepara lill-fidili għas-solennità tal-Għid.

L-Aħħar Ħadd qabel l-Għid jissejjaħ Ħadd il-Palm u jfakkar id-dħul trijonfali ta’ Ġesù f’Ġerusalemm fejn intlaqa’ mill-folla li kienet qed ixxejjer zkuk tal-palm biex tilqgħu. Huwa għalhekk li z-zkuk tal-palm – jew iz-zkuk taż-żebbuġ, peress li s-siġra tal-palm ma tantx hija komuni fl-Italja – għadhom jitqassmu lill-fidili waqt il-quddiesa ta’ Ħadd il-Palm.

Wara Ħadd il-Palm, l-aħħar ġimgħa qabel l-Għid tissejjaħ il-Ġimgħa Mqaddsa (settimana santa), u għandha tkun iddedikata lis-silenzju u l-meditazzjoni. Fil-jum tal-Ħamis ix-Xirka – jiġifieri l-aħħar Ħamis qabel l-Għid – issir il-quddiesa tal-Griżma fil-katidrali Taljani u l-isqfijiet jikkonsegraw iż-żjut imqaddsa li se jintużaw tul is-sena waqt il-Griżma tal-Isqof u l-magħmudijiet jew għall-ordinazzjoni tal-qassisin jew għat-tberik tal-morda.

Finalment, waqt il-lejl bejn Sibt il-Għid u Ħadd il-Għid, isir il-Vġili tal-Għid, jiġifieri talb lejlet il-festa, li jitqies bħala iktar importanti mill-Vġili tal-Milied, speċjalment fir-reġjuni tan-Nofsinhar fejn din il-quddiesa, li tista’ ddum sa tliet sigħat, tiġi ċċelebrata b’kanzunetti u ritwali. Madankollu, dawk li ma jkunux jistgħu jipparteċipaw fil-Vġili, jistgħu jattendu l-Quddiesa Sagra f’Ħadd il-Għid. Minħabba li l-Għid għadu jitqies bħala festa importanti ħafna fl-Italja, huwa rari li n-nies ma jipparteċipawx f’mill-inqas waħda minn dawn is-servizzi reliġjużi.

Fil-ġranet ta’ qabel l-Għid, hija tradizzjoni li l-familji Taljani jagħtu xi tip ta’ rigal lil xulxin: bajd taċ-ċikkulata! Minn fejn hi ġejja din it-tradizzjoni tajba? Taħsbu li hija biss invenzjoni tal-industrija tal-ħelu? Jekk taħsbu hekk, mela għandkom żball! L-għoti tal-bajd tal-Għid huwa tradizzjoni antika li tmur lura sal-Medju Evu. Naturalment, dak iż-żmien, in-nies ma kinux jagħtu bajd taċ-ċikkulata imma bajd ta’ veru, li kien jinżeba’ għall-okkażjoni. Fil-fatt, il-bajd minn dejjem kien simbolu tat-twelid mill-ġdid u fil-kultura Kristjana, dan hu relatat mill-qrib mal-Qawmien mill-Mewt ta’ Kristu.

Madankollu, minbarra l-bajd taċ-ċikkulata “universali,” il-familji Taljani għandhom varjetà wiesgħa ta’ ikel bnin, kemm dak ħelu kif ukoll dak li mhuwiex, li s-soltu jingħataw f’jum il-Għid fir-reġjuni differenti tagħna.

Nibdew bil-colomba di Pasqua, li fil-verità tfisser “ħamiema tal-Għid.” Tirreferi għal żewġ tipi ta’ ikel ħelu, li l-ewwel wieħed minnhom li issa sar famuż fl-Italja kollha, ivvintatu fit-tletinijiet kumpanija minn Milan, Motta, li hija magħrufa għall-ħelu tagħha u b’mod partikolari, għall-panettone tagħha, li jsir fil-perjodu tal-Milied. Il-colomba bdiet issir bl-intenzjoni li fir-rebbiegħa, jintużaw l-istess għaġina u makkinarju li jintużaw biex jipproduċu l-panettone tal-Milied. U hekk ġiet ivvintata l-colomba ħelwa, li l-forma tagħha ta’ għasfur, jew biex inkunu iktar preċiżi, ta’ ħamiema, hija simbolu ta’ paċi. L-għaġina oriġinali tinkludi dqiq, bajd, butir, zokkor, konfettura tal-larinġ u lewż. Madankollu, illum il-ġurnata tista’ ssib ħafna varjetajiet oħra ta’ din ir-riċetta. Din tgħodd għal min iħobb ħafna l-ħelu…

Colomba di Pasqua/ Colomba tal-Għid Photo: N i c o l a | CC BY-NC-ND 2.0

It-tieni tip ta’ colomba hu inqas popolari minkejja li huwa marbut ma’ tradizzjoni reġjonali iktar antika. Fi Sqallija, in-nies kienu jagħtu lil xulxin ħamiem żgħir b’togħma ħelwa bħala rigal tal-Għid, li wkoll kien ikun mżejjen biz-zokkor ikkulurit. Ġieli, dan il-ħamiem kien ikun qed iżomm qoffa żgħira magħmula mill-marżipan fejn in-nies kienu jqiegħdu bajda mgħollija, li hija iktar konformi mat-tradizzjoni iktar komuni tal-għoti ta’ bajd tal-Għid.

Jekk nibqgħu fir-reġjuni tan-Nofsinhar tal-Italja, ħaġa oħra li ssir ‘dejjem’ fil-btala tal-Għid hija l- pastiera, Napolitana: kejk bl-irkotta, kunfettura, bajd u qamħ, imsajjar fil-ħalib u li jiżdied miegħu l-kannella, il-kunfettura tal-larinġ u l-vanilja għat-togħma.

Pastiera Napolitana. Photo: fagioniglio | CC BY-NC 2.0

Skont il-leġġenda, il-pastiera għamlitha sirena jisimha Parthenope, karattru mill-mitoloġija Griega imma li fiż-żminijiet tal-antik ‘iddaħħlet’ fil-kolonji Griegi fin-Nofsinhar tal-Italja. Kull rebbiegħa kienet toħroġ mill-ilma biex tilqa’ lill-bnedmin u tgħaxxaqhom bil-kanzunetti meraviljużi tagħha. Il-vuċi tagħha tant kienet melodjuża li n-nies kienu jiġru lejn il-bajja biex jiċċelebraw il-wasla tas-sirena. Darba, l-isbaħ seba’ tfajliet mill-villaġġi tal-kosta ġew inkarigati jirringrazzjaw lis-sirena billi jagħtuha dqiq, irkotta, qamħ, zokkor u ħwawar li llum jintużaw biex issir il-pastiera. Parthenope ħadet ir-rigali prezzjużi lill-allat li, bil-poteri divini tagħhom, ħalltu l-ingredjenti u b’hekk ħolqu xi ħaġa li tagħti iktar gost mill-vuċi tas-sirena.

Issa naraw xi jsir fit-Tramuntana. Ir-reġjun ta-Ligurja joffri ikel ieħor tipiku tal-Għid, jismu torta pasqualina (li letteralment tfisser “kejk żgħir tal-Għid”). Din titħejja billi wieħed jiftaħ folji tal-għaġina u jalterna b’mili magħmul minn xorta ta’ pitravi, basal, bajd, ġobon maħkuk u ħwawar. Barra minn hekk, wieħed jista’ jżid bajd nej u waqt li jinħema l-kejk, dan jibbies – dedikazzjoni oħra lit-tradizzjoni tal-Għid meta nagħtu l-bajd bħala simbolu ta’ tama u twelid mill-ġdid.

Torta pasqualina. Photo: GabeD | CC BY-NC-ND 2.0

Awtriċi

Alessandra Ivaldi (l-Italja)

Tistudja: Il-Lingwi Barranin għall-Komunikazzjoni Internazzjonali

Lingwi: Taljan, Ingliż, Ġermaniż, Franċiż

L-Ewropa hija… wirt kulturali.

Traduttriċi

Paula Schembri (Malta)

Taħdem bħala: Traduttriċi mal-Kummissjoni Ewropea fid-Direttorat Ġenerali għat-Traduzzjoni

Lingwi: Malti, Ingliż, Franċiż, Ġermaniż u ftit Taljan

L-Ewropa hija… mimlija opportunitajiet.

Qari tal-provi

Sephora Francalanza (Malta)

Tistudja: il-Malti fl-Università

Lingwi: Malti, Ingliż, Franċiż, Spanjol

L-Ewropa hija… ħallata ballata ta’ kulturi, valuri u stejjer.

This post is also available in Deutsch, English, Français, Italiano and [Main Site].

Author: Paula Schembri

Share This Post On

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

css.php

Billi tkompli tuża dan is-sit, qed tagħti l-kunsens tiegħek għall-użu ta' cookies. aktar informazzjoni

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close