Il-lingwa tiegħi, dari: l-Ukren

F’din il-parti mis-serje tagħna ‘Il-lingwa tiegħi, dari’, nitgħallmu dwar l-Ukren, lingwa mitkellma minn 45 miljun persuna, u li ħafna min-nies jafu ftit li xejn dwarha.

Miktub minn Nataliya Sira  / 23.11.2017

Tista’ ssib iktar testi tas-serje “Il-lingwa tiegħi, dari” hawn.

Kemm-il darba naħsbu dwar is-sbuħija tal-lingwa tagħna, dwar il-ġmiel ta’ ħossha u kemm għandha kapaċità li tittrażmetti ħsibijietna u l-ħsus tagħna?

Ħafna min-nies ma tantx jagħtu importanza lil ilsien twelidhom, u spiss il-perċezzjoni ta’ ċerti karatteristiċi tal-ilsien nattiv jintagħrfu bis-saħħa tal-istudju ta’ lingwi barranin. Hu biss meta nibdew nistudjaw lingwi oħra u nibdew infittxu similaritajiet ma’ lsien twelidna li nintebħu li lsien twelidna għandu diversi regoli grammatikali u lessikali differenti li għad-dirittura ma jeżistux fil-lingwi barranin li nkunu qegħdin nitgħallmu.

Kien biss waqt li studjajt it-Taljan, l-Ingliż u l-Ġermaniż fid-dettall li bdejt naħseb dwar ir-rikkezzi tal-lingwa Ukrena. Meta kont inkun barra minn pajjiżi u nkun qed nuża lingwi barranin bdejt ninnota li waqt li bl-Ukren stajt nesprimi ruħi b’tali mod, bil-Ġermaniż, Taljan jew Ingliż kelli naddotta struttura ta’ kliem kompletament differenti. Fl-Italja, pereżempju, irrealizzajt illi li kieku f’sitwazzjoni ta’ kuljum qbadt u sempliċiment ittraduċejt direttament mill-Ukren “għandek bżonn taqbad ix-xarabank numru 3” (‘Вам потрібно сісти на автобус номер 3’), in-nies ma kinux se jifhmuni. Dan għaliex bit-Taljan wieħed jgħid ‘Deve prendere l’autobus numero 3’ (litteralment ‘Trid taqbad ix-xarabank numru 3’), mentri bl-Ukren, dak li jkun “ipoġġi fuq ix-xarabank”. Meta l-barranin jisimgħu l-Ukren mitkellem għall-ewwel darba dejjem tolqothom il-mużikalità tal-lingwa, u l-preżenza ta’ ċerti ħsejjes li ma jinstabux f’diversi lingwi Ewropej oħra.

Hawn tista’ tisma’ waħda mill-iktar baned Ukreni famużi u storiċi, Okean Elzy u d-diska ferm popolari tagħhom ‘Обійми’, ‘Tgħanniqa’)

L-ilsien Ukren jappartjeni għall-grupp Slaviku tal-familja lingwistika Indo-Ewropea u huwa l-ilsien uffiċjali tal-Ukraina. Huwa mitkellem minn madwar 45 miljun persuna. Il-maġġorparti minnhom jgħixu fit-territorju Ukren. Il-bqija ta’ dawk li jitkellmu il-lingwa jinstabu fil-Belarus, Moldova, Polonja, Russja, Rumanija, Slovakja, Każakistan, Arġentina, ir-Renju Unit, il-Kanada, l-Istati Uniti u diversi pajjiżi oħra fejn jgħixu l-Ukreni.

Map of Ukraine and its neighbouring countries

Mappa ta ‘l-Ukraina u l-pajjiżi ġirien tagħha

L-ilsien Ukren għandu storja rikka fit-taqtigħa għall-eżistenza. Fil-bidu tas-seklu XVIII pereżempju, id-digriet ta’ Pietru I tal-1720 ma ħalliex li jiġi stampat materjal bl-Ukren. Iktar tard, fl-1763, Katerina II pprojbiet li jiġi mgħallem l-Ukren fl-Akkademja ta’ Kyjiv-Mohyla, iżda ppromwoviet il-lingwa Russa. Fis-seklu XIX, il-lingwa Pollakka ġiet introdotta fl-iskejjel kollha ta’ fejn illum insibu il-Punent tal-Ukraina, u fl-1892 kien ipprojbit li wieħed jittraduċi kotba mir-Russu għall-Ukren. Fl-aħħar, bil-kampanja tar-Russifikazzjoni tal-bidu tas-seklu XX, edukazzjoni Ukrena, knejjes Ukreni u l-ilsien mitkellem Ukren ġew ipprojbiti. Minkejja dawn ir-restrizzjonijiet kollha tul sekli sħaħ u minkejja li dawk li jitkellmuh kienu ppersegwitati u saħansitra mitfugħin il-ħabs talli kitbu bl-Ukren jew talli ppruvaw jiddefendu drittijiethom u l-interessi tagħhom, l-ilsien Ukren irnexxielu jegħleb dawn id-diffikultajiet kollha u sar il-lingwa uffiċjali tal-Ukraina. Snin ta’ eżistenza taħt il-ħakma tal-invażuri ħallew il-marka tagħhom u ħafna mir-riformi tal-okkupanti huma riflessi fil-vokabularju tal-lingwa Ukrena, li wasslu biex ġew iffurmati diversi djaletti reġjonali u kodiċi differenti, li l-iktar famuż fosthom illum il-ġurnata huwa s-Surzhyk.

Tul l-eżistenza tiegħu, l-Ukren dejjem kien f’kunflitt ma’ lsien ieħor mill-grupp Slaviku ta’ lingwi Indo-Ewropej: ir-Russu. Jekk ngħarblu d-differenzi fil-lessiku bejn il-lingwi Slaviċi biex nagħrfu liem lingwa hija l-iktar simili għall-Ukren, nintebħu li l-iktar qrib huwa l-Belarussu, u mbagħad wara jiġi r-Russu. Minkejja dan, il-lingwa kellha sehem importanti fuq l-istat tal-lingwa Ukrena. Il-lingwa Ukrena kienet bdiet titqies bħala lingwa baxxa fil-kuntesti uffiċjali waqt il-perjodu ta’ Russifikazzjoni. Waqt il-perjodi ta’ Russifikazzjoni qawwija bdiet tqum il-lingwa Ukrena – Russa magħrufa bħala Surzhyk. Gruppi kbar ta’ nies li kienu jitkellmu bl-Ukren bdew jippruvaw, jew bdew jiġu mġiegħla jesprimu ruħhom bir-Russu wara li ġew implimentati r-riformi lingwistiċi tar-Russifikazzjoni. Però, minħabba li ħafna min-nies ma kinux jitkellmu bir-Russu, il-popolazzjoni bdiet tuża kodiċi mħallat biż-żewġ lingwi. It-tieni mewġa ta’ Surzhyk tfaċċat waqt id-disgħinijiet, permezz tal-Indipendenza Ukrena, minħabba li issa, il-lingwa Ukrena bdiet titqies bħala lingwa prestiġjuża. Kien matul dan iż-żmien li l-abitanti fl-Ukraina li kienu jitkellmu bir-Russu bdew jippruvaw jesprimu ruħhom bl-Ukren, u r-riżultat kien Surzhyk Russu-Ukren. Wieħed mill-iktar eżempji komuni ta’ Surzhyk huwa il-pronom interrogattiv ‘шо’ [sho], li jikkorrispondi għall-Ingliż ‘what’ (jew Xiex) li ġiet kkreat bħala twaħħida tal-Ukren ‘що’ [shcho] u r-Russu ‘что’ [chto]. Dan il-pronom Surzhyk ma kienx użat biss min-nies fil-kliem ta’ kuljum iżda wkoll fil-letteratura. Eventwalment, sar ukoll l-isem tal-portal bilingwi ta’ kultura kontemporanja ‘ШО.’

Ternopil city

Belt ta ‘Ternopil © N. Sira

Illum il-ġurnata l-istat ta’ lingwa prestiġjuża li jgawdi l-Ukren mhuwiex restritt biss għall-użu ta’ kuljum u għall-ħajja sekulari, iżda wkoll fuq siti tal-Internet, bloggs privati u kif ukoll il-profili ta’ persuni influwenti mfittxija fuq Instagram. Ħafna xogħlijiet ta’ kittieba Ukreni bħal Yuri Andrukhovych, Oksana Zabuzhko, Serhiy Zhadan u awturi famużi oħra ġew tradotti f’lingwi barranin u llum igawdu fama bħala fost l-aktar kotba li jinbiegħu kemm ġol-Ukraina u kif ukoll barra mill-pajjiż. L-ilsien Ukren huwa studjat anka barra, l-iktar minn studenti minn fakultajiet ta’ lingwi barranin li jagħżlu li jispeċjalizzaw fil-lingwi Slaviċi. Meta wieħed jitkellem ma’ studenti Awstrijaċi Ii għażlu li jistudjaw ir-Russu u l-Ukren, b’mod partikolari dawk li jistudjaw fl-Unversità ta’ Vjenna, wieħed ta’ spiss jisma’ li dawn iż-żewġ lingwi huma ferm differenti minn xulxin, mhux biss fil-vokabularju iżda wkoll fil-fonetika u fil-grammatika. L-Ukren qiegħed iżid fil-prestiġju fost l-istudenti barranin li jmorru l-Ukraina bil-ħsieb li jistudjaw il-lingwa Ukrena billi jieħdu korsijiet fil-lingwa. Barra minn hekk hemm diversi pjattaformi fuq l-Internet li huma żviluppati għall-użu ta’ barranin li jinteressahom jistudjaw l-Ukren jew għall-Ukreni li jixtiequ li jtejbu l-għarfien ta’ lsien twelidhom.

Il-lingwa Ukrena qiegħda wkoll tiżviluppa barra l-Ukraina grazzi għal organizzazzjonijiet internazzjonslii ta’ Ukreni; akkademiċi u kittieba li minkejja li huwa barra mill-pajjiż xorta huma involuti f’attivitajiet letterarji bl-Ukren. Barra minn hekk, in-numru ta’ studenti li ta’ kull sena jagħżlu li jistudjaw l-Ukren qiegħed kulma jmur jiżdied, u jekk nistgħu ngħidu biċ-ċert ħaġa waħda, hija din: dment li jkun hemm nies jitkellmu lingwa partikolari u nies li jixtiequ jitgħallmuha, allura l-lingwa tibqa’ teżisti.

Tista’ ssib iktar testi tas-serje “Il-lingwa tiegħi, dari” hawn.

Author

Nataliya Sira (Ukraina)

Studies: Foreign Languaguages for International Cooperation and Communication

Languages: Ukrainian, Italian, English, Russian, German

Europe is… more opportunities for everyone!

Traduttriċi

Laura Cioffi (Malta)

Tistudja: Mużika

Lingwi: il-Malti, l-Ingliż, it-Taljan, il-Franċiż.

L-Ewropa hija … sinfonja umana li tinbidel kontinwament.

Qarrejja tal-provi

Sephora Francalanza (Malta)

Tistudja: il-Malti fl-Università

Lingwi: Malti, Ingliż, Franċiż, Spanjol

L-Ewropa hija… ħallata ballata ta’ kulturi, valuri u stejjer.

This post is also available in Bosanski - Hrvatski - Srpski, Deutsch, English, Español, Français, Italiano, Nederlands, Português and [Main Site].

Author: Anja

Share This Post On

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

css.php

Billi tkompli tuża dan is-sit, qed tagħti l-kunsens tiegħek għall-użu ta' cookies. aktar informazzjoni

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close