Il-lingwa tiegħi, dari: Il-Ġermaniż

Fl-aħħar snin, il-Ġermaniż kiseb ħafna popolarità bħala lingwa barranija. Kemm madwar l-Ewropa kollha, kif ukoll madwar id-dinja – f’daqqa waħda, kulħadd irid jitgħallem il-Ġermaniż. Il-Ġermaniż qiegħed fil-moda għalkemm ħadd mhu iktar sorpriż b’dan min-nattivi li jitkellmu bil-Ġermaniż.

Miktub minn Anja Meunier / 26.3.2017

Parti I: My language, my home, Catalan

Parti II: Il-lingwa tiegħi, dari: il-Malti

Mhux dejjem qalulna li “Il-Ġermaniż diffiċli wisq” u “Dejjem jinstema’ qiskom qed tiġġieldu”? Ifhem, hekk hu… U forsi ftit inbidel minn dak l-aspett. Iżda grazzi għall-pożizzjoni ekonomika b’saħħitha tar-reġjun Ġermaniż fl-Ewropa, il-lingwa materna tiegħi f’daqqa waħda kisbet tifsira ġdida għalkollox u iktar nies qed jiskopru l-aspetti interessanti, sbieħ u loġiċi li jien ukoll nixtieq naqsam magħkom illum.

L-ewwel nett: Anki l-Ġermaniż jista’ jinstema’ sabiħ ħafna u mużikali! Mhux ta’ b’xejn li l-Ġermanja tas-seklu 19 kienet magħrufa bħala l-art tal-poeti u l-ħassieba. Goethe, Schiller, Rilke… kollha kemm huma għadhom meqjusin bi stima sal-lum madwar id-dinja kollha. Isma’ ftit din il-poeżija u tifhem il-għala.

“Der Panther” miktuba minn Rainer Maria Rilke

Dak li huwa partikolarment interessanti dwar il-lingwa Ġermaniża, u aspett li jagħmilha daqshekk famuża u magħrufa, huwa n-nomi komposti. L-eżempju l-iktar ikkwotat, li nħoloq speċifikament għal dan il-għan, huwa Donaudampfschifffahrtsgesellschaftskapitänsmützenbommel (il-boċċa żgħira tas-suf fuq il-kappell ta’ kaptan li jaħdem mal-kumpanija Danubja tal-bastimenti li jaħdmu bl-istim). Allura, il-formazzjoni ta’ kliem serriep bħal dan huwa possibbli fil-Ġermaniż għax, għall-kuntrarju ta’ ħafna lingwi oħra, nom li huwa deskrittiv ħafna jista’ jiġi ssupplimentat bil-prefiss ta’ nom ieħor mingħajr spazju bejniethom. B’deskrizzjonijiet hekk preċiżi niksbu kliem daqshekk twil.

Illustrazzjoni: Luzie Gerb

Fir-realtà, dan il-kliem ġgantesk kważi qatt ma jintuża. Wara żewġ jew tliet konnessjonijiet, għandek kelma. Madanakollu, issib ħafna kliem kompost b’forma iqsar. Hemm ħafna ismijiet ta’ annimali, oġġetti u nomi oħra li huma ffurmati b’dan il-mod. Jogħġbuni ħafna dawn il-kelmiet – il-loġika tagħhom hija tant sempliċi u qisha tat-tfal. Ors li jaħsel idejh? ‘Ħasla-ors’ (Waschbär, rakkun)! Ħanżir bix-xewk? ‘Ħanżir-xewk’ (Stachelschwein; porkuspin)! Tħossok kuntent/a fir-rebbiegħa? ‘ħsus tar-rebbiegħa’ (Frühlingsgefühle)! Daħlet diska f’moħħok, u baqgħet tgħawwar f’widnejk? Għandek ‘widna-dudu’ (Ohrwurm)!

Xi ftit minn dawn il-kelmiet ġew adottati f’lingwi oħra peress li jiddeskrivu b’mod tant xieraq sitwazzjonijiet u kunċetti speċifiċi ħafna, pereżempju ‘Schadenfreude’ (li tkun kuntent/a bid-dwejjaq ta’ ħaddieħor), ‘Wanderlust’ (il-pjaċir li tmur fuq mixja twila jew tivvjaġġa), ‘Wunderkind’ (tifel jew tifla ‘mirakoluż/a’ b’ħafna talenti) jew ‘Kindergarten’ (post fejn jieħdu ħsieb it-tfal ta’ kuljum – ‘ġnien’ għat-tfal).

Illustrazzjoni: Luzie Gerb

Wieħed minn sħabi Spanjoli, li diġà għandu livell eċċellenti ta’ Ġermaniż, m’ilux qal li wieħed mill-affarijiet li qatt m’hu ser jifhem huwa l-użu ta’ esplettivi fil-Ġermaniż. Hemm ħafna minnhom fil-fatt: eben, halt, doch, eigentlich, mal, echt, ja, nur… biex insemmi ftit biss minnhom. Kollha għandhom tifsiriet differenti skont il-kuntest li fih jintużaw, u meta jintużaw fl-istess sentenza ħdejn xulxin, terġa’, jistgħu jfissru xi ħaġa totalment differenti… pereżempju fis-sentenza “Bring doch deine Freundin mit!“ (Tista’ ġġib lit-tfajla tiegħek miegħek jekk trid’), id-‘doch’ turi li hija suġġeriment, filwaqt li “Du bist ja doch gekommen!” (Ġejt warakollox!) tesprimi sorpriża.

Pekuljaretà oħra tal-lingwa Ġermaniża hija l-ordni tal-kliem – l-iktar kelmiet importanti s-soltu jitpoġġew fl-aħħar tas-sentenza. Fit-test ta’ Mark Twain ‘The Awful German Language’ li huwa ta’ spiss ikkwotat minn studenti tal-Ġermaniż urtati ħafna, l-awtur igerger dwar il-fatt li, fost bosta affarijiet oħra, fil-Ġermaniż trid iddum tistenna sa ma tiskopri x’jiġri verament. „Heute Abend bringe ich dich…“ Um? Zum Flughafen? (‘Illejla se…’ Noqtlok? Nieħdok l-ajruport?) Waħda mis-sentenzi mhux kompluti l-iktar ikkwotati fl-istorja hija dik tal-eks-segretarju għall-affarijiet barranin, Hans-Dietrich Genscher fl-1989 meta mill-gallerija tal-Ambaxxata Ġermaniża fi Praga, indirizza liċ-ċittadini maħrubin tal-GDR: „Wir sind zu Ihnen gekommen, Ihnen mitzuteilen, dass heute Ihre Ausreise…” (‘Ġejna għandkom, biex naqsmu magħkom, li llum it-tluq tagħkom…’) Il-bqija tas-sentenza ma setgħetx tinftiehem fost l-għajjat li jtarrax, imma setgħet spiċċat ukoll bis-sentenza grammatikalment korretta “…nicht möglich ist” (‘…mhix possibbli’).

Insibha interessanti wkoll kif fil-Ġermaniż nużaw kliem minn lingwi oħra – kliem Ingliż l-aktar. Xi drabi nużawh biex niddistingwu l-affarijiet b’mod iktar preċiż. Pereżempju, nużaw il-kelma ‘Swimmingpool’ għal pixxina privata filwaqt li l-pixxini pubbliċi jissejħu ‘Schwimmbad’. Meta xi ħadd imur ‘shoppen’, ser jixtri l-ħwejjeġ, imma għall-ikel nużaw il-kelma ‘einkaufen’. Issib ukoll Ingleżiżmi li jistgħu jidhru strambi ħafna għal nattivi li jitkellmu bl-Ingliż. Mowbajl ngħidulu ‘Handy’ u nużaw ‘Public viewing’ meta mmorru naraw logħba futbol ġo post pubbliku, anke jekk meta tradotta sewwa din fil-fatt tfisser l-espożizzjoni pubblika ta’ katavru.

© A. Meunier

‘Il fuq minn 100 miljun persuna jitkellmu l-Ġermaniż bħala l-lingwa materna tagħhom. Fl-Ewropa, il-Ġermaniż hu mitkellem fil-Ġermanja kollha, fl-Awstrija u fil-Liechtenstein. Minbarra dan, il-Ġermaniż hu mitkellem ukoll fin-Nofsinhar ta’ Tyrol, l-iktar parti fit-Tramuntana tal-Italja, fir-reġjun tal-Isvizzera fejn jitkellmu bil-Ġermaniż, fil-Lussemburgu, fil-muniċipalità Ġermaniża tal-Belġju, fil-partijiet bordura ta’ Alsace u Lorraine fi Franza, fil-parti ta’ fuq ta’ Schleswig fid-Danimarka kif ukoll f’partijiet tal-popolazzjoni f’xi reġjuni Ewropej tal-Lvant bħal f’Opole fil-Polonja u fit-Transilvanja fir-Rumanija.

Naraha bħala xi ħaġa tal-ġenn li f’daqqa waħda l-lingwa nattiva tiegħi saret daqshekk popolari. Jien u nitkellem ma’ xi nies li tgħallmuh bħala lingwa barranija, nikseb perspettiva ġdida fuq il-Ġermaniż u nibda narah u naħseb fuqu b’mod għalkollox ġdid.

Awtriċi

Anja Meunier (Ġermanja)

Tistudja: il-Matematika u l-Ekonomija

Lingwi: Ġermaniż, Ingliż, Spanjol

L-Ewropa għandha… pajjiżi sbieħ, nies interessanti, stil ta’ ħajja eċċellenti. U għandha tibqa’ magħquda.

Illustrazzjonijiet

Luzie Gerb (Ġermanja)

Tistudja: Storja tal-Arti, Fine Arts u l-Istudji Kulturali Kumparattivi

Lingwi: il-Ġermaniż, l-Ingliż, l-Iżvediż, il-Franċiż

L-Ewropa hija… mimlija postijiet maġiċi, nies interessanti u l-istejjer tagħhom.

Websajt: luzie-gerb.de

Traduttriċi

Paula Schembri (Malta)

Taħdem bħala: Assistenta mal-Kummissjoni Ewropea fid-Direttorat Ġenerali għat-Traduzzjoni

Lingwi: Malti, Ingliż, Franċiż, Ġermaniż u ftit Taljan

L-Ewropa hija… mimlija opportunitajiet.

Qarrejja tal-provi

Sephora Francalanza (Malta)

Tistudja: BA fil-Malti u l-Ingliż

Lingwi: Malti, Ingliż, Franċiż, Spanjol

L-Ewropa hija… ħallata ballata ta’ kulturi, valuri u stejjer.

This post is also available in Bosanski - Hrvatski - Srpski, Català, Deutsch, English, Español, Français, Italiano, Română, Türkçe, [Main Site], Ελληνικά and Русский.

Author: Anja

Share This Post On

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

css.php

Billi tkompli tuża dan is-sit, qed tagħti l-kunsens tiegħek għall-użu ta' cookies. aktar informazzjoni

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close